Karadeniz  Bölgesi başta olmak üzere Türkiye’nin birçok bölgesinde önemli bir üretim potansiyeline sahip olan maviyemişten fizibıl ölçek ve donanım baz alındığında 10 dekarlık bir alanda yapılan yatırım için 70-90.000 Euro arasında bir gelir sağlamaktadır.

Yurt dışı pazarında en yaygın bitki türleri arasında gösterilen maviyemiş 100 dekarlık üretim projesinin, Türkiye’deki zirai finans kaynaklar başta olmak üzere teşvik modelleri, miktarları, kazanç düzeyi gibi faktörlerle birlikte değerlendirildiğinde fizibıl ölçekli olarak ele alınacaktır.

Özellikle son zamanlarda artış gösteren sağlıklı ve doğal ürün talebinin, maviyemiş üretiminin önemini de arttırdığı gerçeği göz önünde bulundurulduğunda Tarım ve Orman Bakanlığı’nın da destekleriyle söz konusu meyvenin üretiminde önemli ölçüde artışın olabileceği hesaplanmaktadır.

Bununla birlikte Orman Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Maviyemiş-Likapa Eylem Planı” çerçevesinde Türkiye’nin birçok bölgesinde maviyemiş bahçelerinin kurulması ile birlikte üretimin yaygınlaşmasına parelel olarak maviyemiş yetiştiriciliğinden elde edilen verim de her geçen yıl daha fazla artmaktadır. Örneğin, 100 dekarlık yatırımın verimi 2.yıl 50.000 kg olurken 6.yıl tam verime yattığı yıl itirabiyle 200.000 kilogramı bulan meyve hasadı yapılabilecektir. Ayrıca 15 yıl boyunca daimi olarak bu miktarlarda üretiminin yapılabileceği de düşünülmektedir.

Bunun yanı sıra maviyemiş üretimine 700-900.000 sekantında yatırım yapmak isteyen kişi, kurum, şirket ve yatırımcı grubunun +100 dekarlık daha üretim planlayabileceği hesaplanmakta ve 100 dekar bahçe tesisini amaçlayan yatırımcılar, bir araya gelerek ‘Kollektif Grubu’ oluşturup verimi çok daha fazla olabilecek bir yatırımda bulunabilmektedir.

Öte yandan, ılıman iklim koşullarına kolay adapte olabilen maviyemiş yetiştiriciliğinde; yatırımın geri dönüşüm hızını ve karlılık seviyesini etkileyen birçok faktör bulunmaktadır:

Yatırım öncesi projelendirmeye bağlı olması başta olmak üzere,  maviyemiş yatırımı için doğru bölge, alan ve iklim seçimi, bölge iklimine uyumlu maviyemiş çeşit grubu seçimi, fide temin kaynağı ve kaliteli bitki seçimi, global pazar talepleri doğrultusunda üretim modeli hasat dönem ve süresi, işleme, boylama, ambalajlama, soğuk zincirde muhafaza, sevkiyat, teşhir faaliyetlerinin organizasyonun doğru planlanması, fidan çeşit, yaş ve ebadına göre saksı dizilimi ve projelendirmesi, sulamanın maviyemiş üretimine uyumlu olması için sulama sistemi, otomasyon, ozmos model seçimi, saksı seçiminde ayak yükseklik, su drenajı ve hava sirkülasyonu için delik adet ve ebadı, maviyemiş yetiştiriciliğine uyumlu substrat formülünün oluşturulması, fidan temin, seçim ve yerleştirme düzeninde çiçeklenme, tozlanmanın göz önünde bulundurulması ve dikim mesafeleri tespitinde bitki gelişim, bakım ve hasat düzenin değerlendirilmesi, maviyemiş yetiştiriciliğinde; yatırımın geri dönüşüm hızını ve karlılık seviyesini etkileyen başlıca faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bununla birlikte, maviyemişe yatırım yapmayı planlayan kişi ve kuruluşların yetiştiricilik, hasat, hasat sonrası işlem, pazarlama ve dağıtım konularında bilgi ve tecrübe sahibi kuruluşlardan eğitim alarak paylaşım temini için kaynak bulmalarının önemli olduğunu belirtmek gerekir. Kaldı ki, yukarıda belirtilen koşullara uyumlu faaliyetlerin başarı ve kazancı arttıracağı unutulmamalıdır. Ayrıca kaliteli ve yüksek verimli üretimin, iç ve dış pazar talebi olan sertifikasyonlara uyumlu yetiştiriciliğin, satış potansiyeli ve istikrar noktasında belirleyici bir unsur olduğu bilinmektedir. Öte yandan üretici-tüketici arasında maviyemiş üretiminin her safhasında oluşturulacak entegrasyon ve senkronizasyon, elde verimin ve kazancın maksimumum düzeye taşınması için önemlidir.

Hasat, işleme, pazarlama ve müşteri kalitesi gibi faktörler arasındaki uyum ve koordinasyon, maviyemişin kaliteli değerden satışı için belirleyici olacaktır. Buna ek olarak entegrasyon zincirindeki halkalardan birinde yaşanacak olumsuzluğun ürünün değerini etkileyeceği ve karlılık seviyesini düşüreceği aşikardır.

Unutulmamalıdır ki, fidandan proje geliştirme ve meyve üretimine, hasattan tüketiciye kadar uzanan entegrasyon zincirinde yer alan kişi ve kuruluşlar ‘Türkiye’nin Maviyemiş Projesi’ için güçlü birer yönetici adayıdır ve bu noktada yapılacak doğru projelendirme, maviyemişin karlı, başarılı ve istikrarlı yatırımını zirve taşıyacaktır.

Türkiye’de son yıllarda Maviyemiş’e yönelik yapılan yatırımlar hız kazanmakta ve  Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Orman Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen “Maviyemiş-Likapa Eylem Planı” başta olmak üzere çeşitli projeler maviyemiş tarımsal kalkınmanın önemli yatırım sahalarından biri yapmaktadır.  Orman Genel Müdürlüğü’nün sağladığı desteklerin yanı sıra maviyemişin üretiminde yüksek kazanç sağlayan birçok faktörün olduğunu belirtmek gerekir.

Bu noktada, maviyemişin üretiminde yüksek kazanç sağlayan faktörleri başında global olarak maviyemiş yetiştiriciliğinde altyapı, ilk yatırımı, +dekar başına fidan dikim miktarının standart +400 adet ve sık dikimin 1.000 fidana kadar ulaşması gelmektedir. Öte yandan maviyemiş yetiştiriciliğinde saksıda üretim modeli alternatif olarak kullanılmakta ve bu durum ek maliyet oluşturmaktadır. Bununla birlikte, saksıda maviyemiş üretiminin sınırlı miktarda su kullanımına ihtiyaç duyduğu bilinmekte, sulama sisteminin kurulumunda ‘otomasyon’ veya ‘ozmos sistemi’ zorunluluğu yatırım maliyetini önemli ölçüde etkilemektedir.

Sonuç olarak, maviyemiş yetiştiriciliği son derece kolay olmakla birlikte yatırımın niteliği önemlidir. Dolayısıyla yatırımdan elde edilen verimi attırmak için yatırımın her safhasında profesyonel destek,  tecrübe, bilgi temin ve paylaşım, yatırımda başarı ve karlılığın artırılması için şarttır.

Maviyemiş Üreticiliğinde Verimlilik ve Kazancı Arttırmanın Yolları yazısı ilk önce Safirberry üzerinde ortaya çıktı.

TÜRKİYE’DE NERELERDE YETİŞTİRİLİYOR?

Rize’de likapa, yer likapası, dal likapası, kaskanaka, çela, ançela; Tarabzon’da ligarba, likarba, lifor, lifos; Artvin’de motsvi, morsvi, merhauk; Ordu ve Giresun’da çalı çileği, çakıl çileği, çakal çileği; Ardahan’da göğen hatta çay üzümü, çoban üzümü veya ayı üzümü olarak tanınan yabani tipleri Artvin, Rize, Trabzon, Ordu, Giresun, Gümüşhane, Samsun, Sinop, Kastamonu, Zonguldak, Bolu, Bartın, Düzce, Kocaeli, Sakarya, İstanbul, Kırklareli, Bursa, Balıkesir ve Ardahan illerindeki çok özel ve sınırlı alanlarda yetişmekte olduğu bilinmektedir. Dünyada ‘blueberry’ olarak tanınan ve kültürü yapılan bu meyve türüne mavi renginden dolayı ‘maviyemiş’ denilmektedir.

Karadeniz Bölgesi’deki doğal asitli topraklarda mükemmel performans gösteren ve kaliteli ürün veren maviyemiş bahçe miktarımız 500 dekarı aşmıştır. Dünya maviyemiş üretimi 266 bin ton olup Amerika, Kanada, ve Polonya üretimde ilk üç sırada gelmektedir. Türkiye’deki üretim ise 30 ton civarında olup gelecek 10 yıl içinde 2000 tona çıkarılmasını hedeflemekteyiz. Maviyemiş meyveleri taze olarak, meyve suyu, yoğurt ve süt ile beraber, kuru meyve olarak, puding, meyveli kek veya ekmeklerde, dövülerek çöreklerde ve toz haline getirilen kuru meyveleri şeker hastaları tarafından tatlandırıcı olarak kullanılmaktadır.

Taze meyveleri meyve salatalarında, reçel, marmelat, jel ve konserve şeklinde değerlendirilebilirken, şarap , likör , sos hatta kozmetik sanayisinde de işlenebilmektedir. Maviyemişin meyveleri, çiçekleri, kökleri ve yaprakları ilaç hammaddesi olarak kullanılabilmekte, bitkisinden sap (kulp) yapılmakta, yapraklarından ve meyvelerinden çay üretilebilmektedir. (Şekil 1)

SAĞLIK BAKIMINDAN ÇOK FAYDALIDIR 

Besleyici olan mayivemiş vitaminlerce de zengindir. (Çizelge1) Sağlık bakımından da çok yararlı olan maviyemişin kuru yaprak ve meyvelerinden yapılan çay ishali önlerken kadınların özel günlerini düzene sokar, meyvesi bağırsakları düzenler hatta idrar yolu enfeksiyonlarına karşı antibiyotik etkisi vardır. Antioksidant içiriği en yüksek olan kültür meyvesidir. Kan şekerini düşürür, taze olarak tüketildiğinde kanı temizler ve insanda iş verimliliğini artırır. Mükemmel bir tadı vardır ve son derece besleyicidir ancak kalori değeri ve sodyum içeriği düşüktür. Kolesterolü ve kan şekerini düşürür, kalp krizi riskini azaltır, gece görüş kabileyetinin artmasını sağlarken gözlerdeki kamaşma, gece körlüğü ve göz yorgunluklarını giderir.
Damarların elastikliğini ve gözlerin geçirgenliğini artırır. 1.5 bardak maviyemiş meyvesi 9 porsiyon meyveye eşdeğer özellik taşımaktadır. Yaşlanma ve yaşlılıktaki hafıza kayıplarını önleyen maviyemiş insan sağlığı için mucize meyve olarak adlandırılmaktadır. A ve C vitaminlerince zengindir. 100 g. Taze meyvede 7-20 mg arasında C vitamini vardır. Bir bardak taze maviyemiş 145 gram gelmektedir ve içeriği Çizelge 1’de verilmiştir.

FAYDALARI VE KULLANIM ALANLARI

Yapılan araştırmalarda bir bardak Maviyemiş-Likapa meyvesinin 145 gram geldiği ve 21 gram Karbonhidrat, 1 gram Protein, 0,5 gram yağ, 19 miligram C-VİTAMİNİ, ve 85 KALORİ içerdiği belirtilmektedir. Ayrıca, 100 gram yenilebilir Maviyemiş-Likapanin %83’ünü su, %0.7’ sini protein, %0.5‘ ini yağ, %15’ ini karbonhidrat, %1.5‘ini lif oluşturduğu ve 62 kalori taşıdığı saptanmıştır. Mineral ve vitaminlerce zengin olan Maviyemiş-Likapa sodyum içermezken potasyum ve C vitamini içeriği son derece yüksektir.

Kullanım alanları:

Taze meyve olarak

Meyve suyu sanayisinde (tek başına veya diğer meyve suları ile kokteyl yapılarak)

İlaç sanayisinde (kuru meyvesi, çiçekleri, kökleri ve yaprakları)

Süt ve süt ürünleri teknolojisinde (mavi yemişli dondurma, mavi yemişli süt)

Kuru meyve teknolojisinde

Meyveli ekmek, çörek, kek, puding ve pastalarda

Baharat sanayisinde

Meyve salatalarında

Reçel, marmelat ve konserve sanayisinde

Çay (kuru yaprağı ve kuru meyvesi)

Diyet menülerinde

Şarap ve çeşitli alkollü içecek yapımında

Bitkisi kulp (sap) yapımında kullanılmaktadır.

Maviyemiş-Likapa yapraklarından çay yapılırken, kökleri, meyveleri, çiçekleri ve yine yaprakları ilaç sanayisinde değerlendirilebilmektedir. Kurutulan meyveleri öğütülerek şeker hastaları için tatlandırıcı olarak kullanılabilmektedir. Sağlık açısından pek çok yararı olan meyveleri antioksidan madde içeriği en yüksek olan bahçe bitkisidir. Taze meyve olarak veya tatlılarda kullanılan meyveleri şoklanarak veya konserve yapılarak da depolanabilir. Ayrıca, sakkaroz içeriği %3 iken invert şekerler bakımından yani glikoz (%48) ve fruktoz (% 49) içeriği son derece yüksektir. Bundan dolayı kan şekerini düşürücü özelliği bulunduğundan ve kurutularak toz haline getirilen Maviyemiş-Likapa şeker hastaları için tatlandırıcı olarak kullanılabilmektedir.

Tıbbi bitki olarak değerlendirilen bazı Vaccinium (likapa) türlerinin anavatanı Doğu Karadeniz Bölgemizdir. Bu bölgede yüzyıllardır yerel halk tarafından bilinen ve aile ihtiyaçları çerçevesinde taze meyve, reçel, marmelat veya meyve suyu olarak kullanılan bazı Vaccinium türlerine ait meyveler son yıllarda doğadan toplanarak pazarlanmaktadır.

Maviyemiş Çoğaltma Metotları:

1. Tohumla çoğaltma

2. Çelikle çoğaltma

a. Kök çelikleriyle çoğaltma

b. Odunsu gövde çelikleriyle çoğaltma

c. Yeşil çeliklerle çoğaltma

3. Kök sürgünleriyle çoğaltma

4. Aşı ile çoğaltma

5. Daldırma ile çoğaltma

a. Tepe daldırması ile çoğaltma

b. Adi daldırma ile çoğaltma

Maviyemiş-Likapa İçin En fazla kullanılan çoğaltma metotları ve açıklamaları:

Tohumla çoğaltma: Islah çalışmalarına yönelik çalışmalarda kullanılmaktadır. Diğer üzümsü meyvelerdeki yöntemle yapılmaktadır. Tam olgunlaşmış meyveden alınan tohumların üzeri 3 mm kalınlığında ince bir kum tabakası ile örtülür. Tohumlar serada 15-25˚С’de 5-8 hafta içerisinde çimlendirilmektedir.

Maviyemiş yetiştiriciliği yazısı ilk önce Safirberry üzerinde ortaya çıktı.

Maviyemiş üretim modelleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1. Açık alanda, asitli toprakta maviyemiş üretim modeli
2. Yağmur, doluya karşı korumalı net altında maviyemiş üretim modeli
3. Serada, hindistancevizi lifi substratı içerisinde üretim modeli
4. Hidroponik topraksız tarım modeli

Toprak asit ve tuzluluk oranlarının uygun olmadığı koşullarda; hidroponik, topraksız tarım modeli uygulanabilir. Bu noktada hidroponik topraksız tarımın ne olduğundan bahsetmek gerekir. 

Topraksız tarım ya da hidroponik tarım, toprak olmadan durgun su kültürü içinde uygulanan bir tarım biçimidir. Bitkiler topraktaki besinlerin yerine bitkinin ihtiyacı olan mineralleri içeren bir besin solüsyonundan faydalanırlar.

Erkenci ve patentli çeşitlerle hasat başlangıcı daha erkene çekilebilir. Örtü altı, naylon tünel ve serada, hidroponik modelli üretim sayesinde hasat sezonu 1 ya da 2 ay daha uzatılabilir. Böylece Amerika ve İspanya’da olduğu gibi Türkiye’de de maviyemiş sezonu 7-8 aya kadar uzar. 

Bu sayede ülkemiz global pazarda rekabet gücü yüksek bir tedarikçi ve ihracatçı konumuna geçmektedir. Özellikle Avrupa’daki rekabetçi ülkelerle olan yarışımızda kalite, hasat süresi ve uygun maliyetler sayesinde öne geçmekteyiz.

MAVİYEMİŞ (BLUEBERRY) ÜRETİMİ NASIL YAPILIR? yazısı ilk önce Safirberry üzerinde ortaya çıktı.